Ocynk, stal nierdzewna A2 czy A4 – jaki materiał złączy wybrać na zewnątrz i w środowisku agresywnym?
Nawet niewielka śruba może zdecydować o trwałości całej balustrady, wiaty czy konstrukcji stalowej. Rdzawe zacieki na elewacji albo nakrętka, której po kilku zimach nie da się odkręcić, często są skutkiem niewłaściwego doboru materiału. Innych zabezpieczeń wymagają bowiem złącza pracujące pod zadaszeniem, a innych te narażone na deszcz, wilgoć i sól drogową.
Kategorie korozyjności – od czego zależy wybór materiału?
Norma PN-EN ISO 9223 dzieli atmosferę na sześć kategorii korozyjności: od C1 do C5 oraz CX. Kategoria C1 oznacza środowisko o bardzo niskiej agresywności, np. suche, ogrzewane pomieszczenia. C2 i C3 obejmują warunki o niskiej i średniej korozyjności, spotykane m.in. na terenach wiejskich i miejskich. Kategorie C4, C5 i CX dotyczą coraz bardziej agresywnych środowisk, w tym niektórych terenów przemysłowych i nadmorskich.
Szczególnie niebezpieczne dla złączy są chlorki obecne w soli drogowej, morskiej bryzie czy niektórych środkach dezynfekujących. Korozję przyspieszają również długotrwała wilgoć, kwaśne opary i kontakt z substancjami chemicznymi.
Przed wyborem materiału trzeba więc odpowiedzieć na kilka pytań:
- Czy połączenie będzie bezpośrednio narażone na deszcz i śnieg?
- Czy w pobliżu występuje sól drogowa, woda morska lub związki chloru?
- Czy złącze będzie miało kontakt z chemikaliami, nawozami lub obornikiem?
- Czy po kilku latach będzie można łatwo wymienić śrubę lub nakrętkę?
Odpowiedzi pomogą ustalić, czy wystarczy stal ocynkowana, czy lepiej wybrać stal nierdzewną A2 lub A4.
Ocynk galwaniczny czy ogniowy?
Ocynk galwaniczny tworzy na powierzchni stali stosunkowo cienką warstwę cynku, zwykle o grubości 5–12 µm. Takie zabezpieczenie sprawdza się przede wszystkim wewnątrz budynków i w miejscach osłoniętych przed opadami. Przy stałym kontakcie z wilgocią powłoka zużywa się szybciej, a z czasem na powierzchni może pojawić się rdza.
Ocynk ogniowy zapewnia znacznie grubszą ochronę, często rzędu 40–80 µm. Dzięki temu dobrze sprawdza się w konstrukcjach stalowych, ogrodzeniach, wiatach i innych instalacjach zewnętrznych, szczególnie w środowiskach o niskiej lub średniej korozyjności.
Zaletą stali ocynkowanej jest stosunkowo niska cena i możliwość stosowania śrub o wysokiej wytrzymałości, np. w klasach 8.8 i 10.9. Trzeba jednak pamiętać, że warstwa cynku stopniowo się zużywa, a jej uszkodzenia mogą skrócić trwałość zabezpieczenia.
Przy ocynku ogniowym znaczenie ma również dopasowanie gwintów. Grubsza powłoka wymaga odpowiednich tolerancji, dlatego śruby i nakrętki powinny tworzyć komplet przeznaczony do tego rodzaju zabezpieczenia. Nie należy dowolnie łączyć ich z elementami ocynkowanymi galwanicznie.
Stal nierdzewna A2 – dobry wybór do typowych zastosowań zewnętrznych
Stal A2 to materiał o składzie zbliżonym do gatunku 1.4301 (AISI 304), zawierający około 18% chromu i 8% niklu. Na jej powierzchni powstaje cienka warstwa ochronna, która ogranicza rozwój korozji i w odpowiednich warunkach potrafi samoczynnie się odbudowywać.
Śruby i nakrętki A2 dobrze znoszą deszcz, wilgoć oraz typowe warunki miejskie. Dlatego często wykorzystuje się je przy montażu balustrad, tarasów, elewacji i lekkich konstrukcji zewnętrznych. Znajdują również zastosowanie w zakładach spożywczych, o ile warunki pracy nie wiążą się z intensywnym oddziaływaniem chlorków.
To właśnie chlorki stanowią największe ograniczenie tego gatunku stali. Mogą powodować korozję wżerową, która prowadzi do powstawania niewielkich, ale głębokich ubytków w materiale. Z tego powodu A2 nie zawsze sprawdzi się w pobliżu morza czy dróg intensywnie posypywanych solą.
Kiedy warto wybrać stal nierdzewną A4?
Stal A4, odpowiadająca gatunkom zbliżonym do 1.4401 i 1.4404 (AISI 316 i 316L), zawiera dodatek molibdenu, zwykle w ilości około 2%. Zwiększa on odporność materiału na korozję wżerową, szczególnie w środowisku zawierającym chlorki.
Złącza A4 sprawdzają się tam, gdzie A2 może korodować zbyt szybko. Dotyczy to m.in. konstrukcji w pasie nadmorskim, mocowań przy drogach posypywanych solą oraz wybranych instalacji w oczyszczalniach ścieków, oborach, chlewniach i zakładach chemicznych.
W takich warunkach śruby, podkładki i nakrętki nierdzewne A4 mogą zapewnić dłuższą trwałość niż ich odpowiedniki ze stali A2. Nie oznacza to jednak całkowitej odporności na korozję. Przy wysokim stężeniu chlorków, podwyższonej temperaturze czy kontakcie z agresywnymi chemikaliami również A4 może ulec uszkodzeniu.
Szczególnej ostrożności wymagają hale basenowe. W takich miejscach związki chloru mogą prowadzić do pękania korozyjnego stali nierdzewnej. W przypadku odpowiedzialnych konstrukcji projektanci stosują więc materiały o wyższej odporności, dobrane do konkretnych warunków.
Najczęstsze błędy przy montażu złączy
Jednym z częstych błędów jest łączenie różnych metali bez uwzględnienia ryzyka korozji galwanicznej. Przykładowo śruba nierdzewna zamontowana w ocynkowanej blasze może przy obecności wilgoci przyspieszać miejscowe zużycie warstwy cynku. Gdy takie połączenie jest konieczne, można zastosować odpowiednie przekładki i tulejki izolujące.
Kolejny problem to zacieranie gwintów, na które szczególnie podatne są złącza ze stali nierdzewnej. Podczas szybkiego dokręcania śruba i nakrętka mogą się zakleszczyć, a próba ich rozłączenia kończy się uszkodzeniem gwintu. Pomaga stosowanie odpowiedniej pasty przeciwzatarciowej oraz kontrolowanie prędkości i momentu dokręcania.
Nie można też pomijać wytrzymałości mechanicznej. Popularne śruby nierdzewne A2-70 i A4-70 mają inne właściwości niż śruby ze stali węglowej klasy 10.9. Nie powinno się więc zastępować jednych drugimi bez sprawdzenia wymagań konstrukcyjnych.
Jak skompletować trwałe połączenie?
Materiał złączy najlepiej dobierać do warunków, w jakich będą pracować. W suchych pomieszczeniach zwykle wystarczy ocynk galwaniczny. W łagodnym środowisku zewnętrznym dobrze sprawdzi się ocynk ogniowy lub stal A2. Jeśli konstrukcja będzie narażona na sól, wilgoć i bardziej agresywne substancje, lepszym wyborem może być stal A4. Przy szczególnie trudnych warunkach potrzebna będzie indywidualna ocena odporności materiału.
Trzeba przy tym zadbać o odpowiedni dobór wszystkich części połączenia. Nawet trwała śruba nie pomoże, jeśli nakrętka lub podkładka zacznie szybko korodować. Dlatego najlepiej kompletować złącza z materiałów o zgodnych właściwościach i przeznaczeniu.
Szeroki wybór takich produktów oferuje AZMET, hurtownia elementów złącznych działająca od 1989 roku. W jej asortymencie znajduje się ponad 12 000 pozycji, w tym śruby, nakrętki, podkładki, wkręty, pręty gwintowane i nity. Dzięki temu wykonawca może skompletować potrzebne złącza u jednego dostawcy, dobierając je do wymagań konstrukcji i warunków jej użytkowania. Firma ma siedzibę w Radomiu i realizuje wysyłki na terenie całej Polski.
Artykuł sponsorowany
